Je cyclus wordt korter, je slaapt slechter in de week voor je menstruatie en je borsten zijn ineens weer gevoelig, net als toen je twintig was. Op internet kom je al snel uit bij twee woorden: progesteron tekort en oestrogeendominantie. Klinkt overzichtelijk. De werkelijkheid is wat rommeliger.
Een progesteron tekort in de perimenopauze is heel goed te verklaren vanuit wat er in je eierstokken gebeurt. Tegelijk zie ik in mijn praktijk dat vrouwen er soms een etiket op plakken dat meer belooft dan het kan waarmaken. In dit artikel leg ik uit wat er speelt, welke klachten erbij kunnen horen, wat je zelf kunt doen en wanneer je beter naar je huisarts gaat.
Wat doet progesteron eigenlijk?
Progesteron maak je vooral na je eisprong. Het overgebleven blaasje in je eierstok, het geel lichaam, maakt het hormoon aan in de tweede helft van je cyclus. Progesteron bereidt je baarmoederslijmvlies voor op een mogelijke zwangerschap en houdt het effect van oestrogeen op dat slijmvlies in toom. Veel vrouwen kennen het ook als het hormoon dat rust geeft, al verschilt per vrouw hoe sterk ze dat merken.
Belangrijk om te onthouden: zonder eisprong maak je in die cyclus nauwelijks progesteron aan. Daar begint het verhaal.
Waarom ontstaat een progesteron tekort in de perimenopauze?
In de perimenopauze neemt het aantal eicellen af. Je hersenen gaan harder sturen met het hormoon FSH om toch nog een eisprong voor elkaar te krijgen. Dat geeft een onrustig patroon. Soms groeit een blaasje sneller dan vroeger, soms is er een cyclus zonder eisprong.
Onderzoek naar de overgangsjaren laat zien dat in deze fase lagere progesteronwaarden in de tweede cyclushelft voorkomen. Ook beschrijft het cycli zonder eisprong waarin oestrogeen juist relatief hoog kan zijn. Je kunt dus een maand hebben met flink wat oestrogeen en weinig progesteron, en de maand erna iets heel anders. Dat schommelen is precies wat de perimenopauze zo verwarrend maakt.
Oestrogeendominantie: wat bedoelen mensen ermee?
Oestrogeendominantie is geen officiële medische diagnose. Je huisarts of gynaecoloog zal de term meestal niet gebruiken, en dat is terecht. Het is een veelgebruikte term voor een situatie waarin je relatief weinig progesteron hebt ten opzichte van oestrogeen. Je oestrogeen hoeft dus niet per se hoog te zijn. Het gaat om de verhouding.
Ik gebruik de term zelf voorzichtig. Als beschrijving van die scheve verhouding is hij handig. Als verklaring voor elke klacht tussen je veertigste en vijftigste is hij te makkelijk. Moeheid, buikvet of somberheid hebben vaak meerdere oorzaken, en dan wil je niet alles op één hormoon gooien.
Wil je breder lezen over hoe hormonen elkaar beïnvloeden, kijk dan bij hormonale disbalans.
Welke klachten kunnen passen bij een progesteron tekort?
Er is geen klacht die bewijst dat je te weinig progesteron hebt. Wel zijn er klachten die vaak in verband worden gebracht met een relatief tekort, zeker als ze vooral in de tweede helft van je cyclus opspelen:
- een kortere cyclus of spotting in de dagen voor je menstruatie
- zwaardere of langere menstruaties
- gevoelige of pijnlijke borsten
- slechter slapen of vaker wakker worden in de week voor je menstruatie
- meer prikkelbaarheid of somberheid voor je menstruatie dan je van jezelf gewend bent
- een opgeblazen gevoel of vocht vasthouden
Herken je dit? Dan is dat een reden om beter te kijken, geen diagnose. Dezelfde klachten kunnen ook door stress, slecht slapen, je schildklier of bijvoorbeeld een vleesboom komen. Slaap is trouwens een verhaal op zich, daarover schreef ik in slapen in de perimenopauze.
Kun je progesteron laten testen?
Dat kan, maar wees nuchter over wat de uitslag je vertelt. Je hormonen schommelen in de perimenopauze van cyclus tot cyclus en soms van week tot week. Een losse meting is een momentopname. Thuisarts schrijft niet voor niets dat een bloedtest om te weten of je in de overgang bent geen zin heeft, omdat de uitslag niet betrouwbaar is.
In mijn praktijk gebruik ik soms een speekseltest via een medisch laboratorium. Die geeft me extra informatie naast je klachten en je cyclus, en dan vooral als ik weet op welke cyclusdag er gemeten is. Het is geen test die zwart op wit zegt wat er mis is. Ik bekijk de uitslag altijd samen met je klachtenpatroon, en dat patroon weegt voor mij vaak zwaarder dan het getal.
Wat kun je zelf doen?
Je kunt een eisprong niet afdwingen met een smoothie. Wel kun je je lijf zo goed mogelijk ondersteunen in een periode waarin het veel moet bijsturen.
Begin bij stress en slaap. Langdurige spanning en korte nachten maken klachten rond je menstruatie vaak heftiger, los van wat je hormonen precies doen. In stress tijdens de perimenopauze lees je wat daarbij helpt. Eet regelmatig en voldoende, met genoeg eiwit en groente, zodat je bloedsuiker niet de hele dag op en neer gaat. Bewegen helpt ook, liefst iets wat je volhoudt in plaats van iets wat je na twee weken haat.
En supplementen? Die kunnen soms onderdeel zijn van een plan, maar ik zou ze nooit zien als behandeling van een progesterontekort. Er zijn veel potjes die beloven je hormonen in balans te brengen, en het bewijs daarvoor is meestal mager. Lees eerst welke supplementen heb ik nodig voor je iets koopt. Progesteron zelf, ook in bio-identieke vorm, is een hormoon en hoort bij je huisarts of gynaecoloog. Begin daar niet zelf mee via een webshop.
Houd je klachten bij naast je cyclus
Het meest bruikbare wat je zelf kunt doen, is je klachten bijhouden naast je cyclus. Noteer op welke dag je menstruatie begint, hoe lang je cyclus is en op welke dagen je slecht slaapt, spotting hebt of gevoelige borsten. Doe dat minstens twee cycli. Pas dan zie je of klachten echt steeds in de tweede helft van je cyclus vallen of dat het toeval is. Met zo’n overzicht heb je bovendien een veel beter gesprek bij je huisarts of bij mij.
Weet je niet precies hoe je je cyclus telt, dan helpt menstruatiecyclus berekenen.
Liever zelf aan de slag? Dat kan laagdrempelig met de app.
Je lichaam verandert. Jouw coach legt het uit.
Slaap, cyclus, voeding en klachten op één plek. Elke dag één concrete stap die past bij jouw dag.
- Alles in één, met dagelijkse tips
- Je wearable logt mee
- Eten vastleggen met een foto
- Een beweegschema dat met je meebeweegt
7 dagen Premium gratis · Geen betaling nodig · Daarna gratis basis. Download in Google Play
Ontwikkeld door een huisarts en hormoontherapeut
Wanneer naar de huisarts?
Maak een afspraak met je huisarts als:
- je zo veel bloed verliest dat je doorlekt, grote klonten verliest of ook ’s nachts moet verschonen, en je daar last van hebt
- je steeds meer bloed verliest, of je snel moe bent, wat kan passen bij bloedarmoede
- je bloedverlies hebt tussen je menstruaties door of na het vrijen
- je al langer dan een jaar niet ongesteld bent geweest en weer bloed verliest
- je jonger bent dan 40 en overgangsklachten hebt
- je somberheid of angst je dagelijks leven overneemt
- je overweegt hormonen te gebruiken
Heb je gedachten om niet meer te willen leven? Wacht dan niet op een afspraak, maar bel direct je huisarts of 113 (0800-0113).
Veelgestelde vragen
Wat zijn de eerste tekenen van een progesteron tekort?
Vaak een kortere cyclus, spotting voor je menstruatie en slechter slapen in de week ervoor. Maar die klachten kunnen ook andere oorzaken hebben. Houd ze minstens twee cycli bij voor je conclusies trekt.
Is oestrogeendominantie een echte diagnose?
Nee. Het is een veelgebruikte term voor een relatief tekort aan progesteron ten opzichte van oestrogeen. Artsen gebruiken hem meestal niet.
Kan een bloedtest aantonen dat ik te weinig progesteron heb?
Een bloedtest geeft een momentopname. Omdat hormonen in de perimenopauze sterk schommelen, zegt één uitslag weinig. Je klachtenpatroon over meerdere cycli zegt vaak meer.
Moet ik progesteroncrème gebruiken?
Begin daar niet zelf mee. Progesteron is een hormoon, ook als het bio-identiek heet. Bespreek hormoongebruik met je huisarts of gynaecoloog.
Liever niet alleen puzzelen?
Weet je niet of jouw klachten bij een progesteron tekort passen, of wil je samen kijken naar voeding, slaap en stress? Lees dan meer over persoonlijke begeleiding. Ik denk graag met je mee, en waar het bij de huisarts hoort, zeg ik dat ook.