Je zit in een vergadering, staat bij de kassa of ligt net lekker op de bank. En dan begint het. Een golf warmte die vanuit je borst omhoog kruipt, je gezicht kleurt rood en binnen een minuut sta je te overwegen of je vest en eigenlijk ook je waardigheid uit kunnen.
Opvliegers zijn de bekendste klacht van de overgang. Toch verrassen ze veel vrouwen, omdat ze vaak al beginnen in de perimenopauze, terwijl je nog gewoon ongesteld bent. Je denkt dan niet meteen aan hormonen. Je denkt aan de verwarming op kantoor.
Hier lees je waar opvliegers vandaan komen, wat je zelf kunt doen en wanneer je beter naar je huisarts gaat. Geen wondermiddelen, wel een eerlijk overzicht.
Wat zijn opvliegers precies?
Een opvlieger is een plotselinge warmte-aanval. Je krijgt het ineens heel warm, vaak in je gezicht, hals en borst. Je huid kan rood worden, je gaat zweten en soms klopt je hart sneller. Na afloop kun je het juist koud krijgen of rillen, omdat je lichaam afkoelt door al dat zweet.
Volgens Thuisarts duurt een opvlieger meestal 3 tot 5 minuten, soms langer. Het aantal verschilt enorm. De ene vrouw heeft er een paar per maand, de ander een paar per uur. En ze komen ook ’s nachts. Dan heet het meestal nachtzweten. Daar heb ik een apart artikel over geschreven: nachtzweten in de perimenopauze.
Opvliegers zijn normaal. Ze zijn niet gevaarlijk en je hoeft je er niet voor te schamen. Dat ze vervelend zijn, mag je gewoon hardop zeggen.
Waarom krijg je opvliegers in de perimenopauze?
De kern zit in je hersenen, in het deel dat je temperatuur regelt. Dat warmtecentrum werkt nauw samen met oestrogeen. In de perimenopauze gaat je oestrogeen schommelen en uiteindelijk dalen. Je thermostaat moet daaraan wennen en wordt in die tijd overgevoelig.
Het gevolg: je lichaam krijgt soms het signaal dat het te warm is, terwijl dat helemaal niet zo is. De bloedvaten in je huid gaan open om warmte kwijt te raken en je gaat zweten. Dat is de opvlieger. Je lichaam doet dus niets geks. Het reageert alleen heel enthousiast op een vals alarm.
Omdat hormonen in de perimenopauze niet netjes geleidelijk dalen maar op en neer gaan, kunnen opvliegers ook komen en gaan. Een paar weken rust en dan ineens weer een reeks.
Hoe lang duren opvliegers?
Dat verschilt per vrouw. Thuisarts noemt dat opvliegers meestal 3 tot 7 jaar aanwezig zijn. Dat klinkt lang, en dat is het ook. Het betekent niet dat ze al die jaren even heftig zijn. Vaak wisselen periodes met veel en weinig klachten elkaar af.
Welke triggers maken opvliegers erger?
Een trigger veroorzaakt geen opvliegers, maar kan er wel eentje uitlokken als je thermostaat toch al gevoelig staat. Bekende voorbeelden zijn alcohol, warme dranken, pittig gekruid eten, roken, stress en een warme ruimte. Thuisarts noemt minder alcohol als iets dat kan zorgen voor minder opvliegers, vooral minder zweten ’s nachts.
Eerlijk is eerlijk: het onderzoek naar triggers vermijden is niet overtuigend. De Amerikaanse menopauzevereniging (NAMS) concludeerde in 2023 dat er te weinig bewijs is dat koelen of triggers vermijden het aantal opvliegers vermindert. In mijn praktijk zie ik wel dat vrouwen er meer grip door krijgen. Weet je dat dat ene glas wijn om 21.00 uur bij jou de nacht verpest, dan kun je in elk geval kiezen.
Hoe stress en hormonen elkaar beïnvloeden, lees je in stress tijdens de perimenopauze.
Wat kun je zelf doen tegen opvliegers?
Begin bij je kleding. Draag een paar dunne lagen over elkaar, zodat je snel iets kunt uittrekken. Katoen, zijde en wol laten zweet beter verdampen dan synthetische stoffen. ’s Nachts helpen katoenen lakens en een dekbed dat niet voor de poolcirkel is ontworpen.
Kijk daarna naar je patroon. Wanneer komen ze? Na koffie, of juist na een stressvol gesprek?
Gezond leven helpt ook, al moet ik daar eerlijk bij zijn. Volgens Thuisarts krijg je van gezond eten, genoeg bewegen en goed slapen niet per se minder opvliegers. Je voelt je er vaak wel beter door, waardoor je er minder last van hebt. Ik vind dat een mooi nuchter uitgangspunt.
Leren omgaan met de klachten, bijvoorbeeld met cognitieve gedragstherapie, wordt zowel door Thuisarts als door NAMS genoemd. Het haalt opvliegers niet weg, maar kan ervoor zorgen dat ze minder vaak komen en minder hard binnenkomen.
En supplementen? Hier ben ik als orthomoleculair therapeut misschien niet wie je verwacht. Voor kruidenmiddelen, soja-extracten en vitaminepreparaten tegen opvliegers is het bewijs zwak. Thuisarts raadt ze af en NAMS beveelt ze ook niet aan. Een supplement is geen behandeling voor opvliegers. Wel kan het zinvol zijn om te kijken of je voeding en voedingsstatus op orde zijn, omdat dat je algehele belastbaarheid beïnvloedt. Daarover lees je meer in welke supplementen heb ik nodig.
Hormoontherapie: iets om te bespreken
Hormoontherapie is volgens zowel Thuisarts als NAMS de meest effectieve behandeling tegen opvliegers. Of het bij jou past, hangt af van je gezondheid, je voorgeschiedenis en je eigen voorkeur. Dat is een gesprek voor je huisarts of gynaecoloog. Voor vrouwen die geen hormonen mogen of willen gebruiken, bestaan er ook niet-hormonale medicijnen.
Opvliegers bijhouden naast je cyclus
In de perimenopauze is je cyclus vaak al onvoorspelbaar. Juist daarom loont het om opvliegers bij te houden naast je cyclus. Bij een deel van de vrouwen in mijn praktijk zie ik dat de opvliegers zich ophopen in een bepaalde fase, bijvoorbeeld de dagen voor de menstruatie. Bij anderen hangen ze meer samen met slaap, stress of alcohol. Wat bij jou speelt, zie je pas als je het opschrijft.
Mijn advies: houd minimaal twee cycli bij. Noteer elke dag hoe vaak je opvliegers had, hoe heftig ze waren en wat je die dag at, dronk en meemaakte. Na twee cycli zie je vaak een patroon dat je met losse herinneringen nooit had gevonden. Weet je niet precies waar je in je cyclus zit, dan helpt je menstruatiecyclus berekenen als startpunt. En zo’n overzicht is ook handig om mee te nemen naar je huisarts.
Liever zelf aan de slag? Dat kan laagdrempelig met de app.
Je lichaam verandert. Jouw coach legt het uit.
Slaap, cyclus, voeding en klachten op één plek. Elke dag één concrete stap die past bij jouw dag.
- Alles in één, met dagelijkse tips
- Je wearable logt mee
- Eten vastleggen met een foto
- Een beweegschema dat met je meebeweegt
7 dagen Premium gratis · Geen betaling nodig · Daarna gratis basis. Download in Google Play
Ontwikkeld door een huisarts en hormoontherapeut
Wanneer naar de huisarts met opvliegers?
Opvliegers zijn meestal onschuldig, maar je hoeft er niet mee door te lopen. Maak een afspraak bij je huisarts als:
- je veel last hebt van opvliegers of andere overgangsklachten en ze je slaap of je werk in de weg zitten;
- je overgangsklachten hebt en jonger bent dan 40 jaar;
- je heel heftig ongesteld bent of veel bloed verliest;
- je al langer dan een jaar niet ongesteld bent geweest en toch bloed verliest;
- je zweet met koorts, ongewild afvalt of je je ziek voelt, want dan kan er iets anders spelen.
Twijfel je of je klachten bij de perimenopauze horen? De perimenopauze test helpt je op weg, maar vervangt geen gesprek met je huisarts.
Veelgestelde vragen
Kun je opvliegers krijgen terwijl je nog ongesteld bent?
Ja. Opvliegers beginnen vaak al in de perimenopauze, als je cyclus nog loopt maar je hormonen al schommelen. Je hoeft dus niet eerst te stoppen met menstrueren.
Wat is het verschil tussen opvliegers en nachtzweten?
Het is hetzelfde mechanisme. Nachtzweten zijn opvliegers die ’s nachts komen en waarbij je vaak zwetend wakker wordt.
Helpen supplementen tegen opvliegers?
Het bewijs voor kruiden, soja-extracten en vitaminemiddelen tegen opvliegers is zwak. Thuisarts raadt ze af. Zie ze dus niet als behandeling.
Zijn opvliegers gevaarlijk?
Nee, opvliegers zelf zijn niet gevaarlijk. Ze kunnen wel je slaap en energie flink beïnvloeden. Heb je er veel last van, dan is dat een goede reden voor een afspraak.
Liever niet alleen puzzelen?
Opvliegers staan zelden op zichzelf. Slaap, stress, voeding en je cyclus spelen allemaal mee, en dat geheel bekijk ik graag met je samen. Wil je persoonlijk advies dat past bij jouw situatie, kijk dan bij mijn begeleiding als orthomoleculair therapeut.